Posts by Rusça Dersleri

İsmin Hallere Göre Çekilmesi

İsmin Hallere Göre Çekilmesi
(Изменение Имён Существительных По Падежам)

hallere göre isim çekimlerinin üç tipte toplanması
1nci tip çekim – пéрвый вид склонéния
-İN HALİ’nde bazı isimlerin -у (-ю) takısı alması
-DE HALİ’nde bazı isimlerin -у (-ю) takısı alması
2nci tip çekim – вторóй вид склонéния
3ncü tip çekim – трéтий вид склонéния

Rusça isimler 6 halde tekil ve çoğul olarak çekilirler. Önce bu halleri topluca görelim, daha sonra da isimlerin hallere göre çekimlerini öğrenelim.

1. Yalın Hal – именительный падеж
Кто? – Kim? (canlılar için)
Что? – NE? (bitkiler ve diğer varlıklar)

2. in Hali – родительный падеж
Кого? – Kimin?
Чего? – NEYİN?

3. -E Hali – дательный падеж
Кому? – Kime?
Чему? – NEYE?

4. i Hali – винительный падеж
Кого? – Kimi?
Что? – NEYİ?

5. ile Hali – творительный падеж
Кем? – Kiminle?
Чем? – NEYLE?

6. de Hali – предложный падеж
О ком? – kim hakkinda?
О чём? – NE HAKKINDA?

Bu halin diğer bir adı da EDATLI HAL’dir: yalnızca edatlarla kullanılır. Diğer dört hal (YALIN ve EDATLI HALLER hariç) hem edatsız, hem edatlı, hem fiillerle, hem de sıfatlarla kullanılırlar.
Hal kısaltmalarını, belli başlı soruları ve bunlara cevap olarak birer örnek isim çekimini aşağıda bulacaksınız. Bundan sonra HALLERE göre isim çekimlerini ve en son olarak da HALLERİ sırayla öğreneceksiniz.

СТУДÉНТ (öğrenci)

yalın hal (кто?) Студéнт рабóтает на фáбрике.
-in hali (когó?) Зáвтра я бýду у студéнта.
-e hali (комý?) Я послáл письмó студéнту.
-i hali (когó?) Я увидел студéнта.
ile hali (кем?) Брат занимáлся со студéнтом.
-de hali (о ком?) Они спóрили о студéнте.

СЛОН (fil)

yalın hal (кто?) Где живёт большóй слон?
-in hali (когó?) У слонá ширóкие ýши.
-e hali (комý?) Сын подошёл мéдленно к слóну.
-i hali (когó?) Он впервые увидел слонá.
ile hali (кем?) Я любовáлся Lтим слонóм.
-de hali (о ком?) Я написáл текст о слонé.

КОНВÉРТ (zarf)

yalın hal (что?) Нóвый конвéрт в сýмке.
-in hali (чегó?) В сýмке нет конвéрта.
-e hali (чемý?) Онá былá рáда конвéрту.
-i hali (что?) Онá получила конвéрт.
ile hali (чем?) Я посылáю письмó с конвéртом.
-de hali (о чём?) Они рассказáли о конвéрте.

HALLERE GÖRE İSİM ÇEKİMLERİNİN ÜÇ TİPTE TOPLANMASI
(Три Вида Склонения Имён Существительных)

İsimlerin hallere göre tekil ve çoğul çekimi belli başlı üç tipte yapılmaktadır. Her üç cinse ait isimler karışık olarak bu çekim tiplerine göre takı alarak çekilirler.

1. BİRİNCİ TİP ÇEKİM (Первый Вид Склонения)
Sonu yumuşak (-й ve -ь) ya da sert sessiz harf ile biten tüm ERİL CİNS isimler ve sonu -о, -е, -ё harfleri ile biten NÖTR CİNS isimler bu tip çekime dahildirler. Çekim takıları benzer olmakla birlikle, biz önce ERİL sonra da NÖTR CİNS isimlerin örnek çekim tablolarını vereceğiz.

A. ERİL CİNS isimlerin çekimi.
(1) Sonu sert sessiz ile biten isimler.
лес (orman)
брат (erkek kardeş)
век (yüzyıl)
студéнт (üniversite öğrencisi)
слон (fil)
гóрод (şehir)

HALLER

CANLI VARLIK İSİMLERİ

CANSIZ İSİM

yalın hal (кто? что?) студéнт слон гóрод
-in hali (когó? чегó?) студéнта слонá гóрода
-e hali (комý? чемý?) студéнту слонý гóроду
-i hali (когó? что?) студéнта слонá гóрод
ile hali (кем? чем?) студéнтом слонóм гóродом
-de hali (о ком? о чём?) о студéнте о слонé о гóроде

Türkçe karşılıkları:

YALIN HAL öğrenci fil şehir
-İN HALİ öğrencinin filin şehrin
-E HALİ öğrenciye file şehre
-İ HALİ öğrenciyi fili şehri
İLE HALİ öğrenci ile fil ile şehir ile
-DE HALİ öğrenci hakkında fil hakkında şehir hakkında

Aynı isimlerin ÇOĞUL çekimlerini görelim.

HALLER

CANLI VARLIK İSİMLERİ

CANSIZ İSİM

yalın hal (кто? что?) студéнты слоны городá
-in hali (когó? чегó?) студéнтов слонóв городóв
-e hali (комý? чемý?) студéнтам слонáм городáм
-i hali (когó? что?) студéнтов слонóв городá
ile hali (кем? чем?) студéнтами слонáми городáми
-de hali (о ком? о чём?) о студéнтах о слонáх о городáх

Yukarıdaki Türkçe karşılıkları çoğul olarak düşünüp yazacak olursak bu isimlerin doğru anlamlarını öğrenmiş oluruz.
“Студéнт” ve “слон” canlı insan ve hayvan adları olduğundan -i hali‘de -in hali ile aynı çekim ekini almaktadırlar. “Гóрод” cansız isim olduğundan -i hali‘de YALIN HAL’in aynısıdır, yani tekil durumda herhangi bir ek almamaktadır. Bu tür isimlerin çoğul çekimlerinde de aynı kural geçerlidir.

(2) Sonu yumuşak sessiz й veya ь ile biten ERİL CİNS isimlerin TEKİL ve ÇOĞUL çekimleri.

HALLER

CANLI VARLIK İSMİ

TAKI

yalın hal (кто? что?) учитель (öğretmen) -ь/-й
-in hali (когó? чегó?) учителя (öğretmenin)
-e hali (комý? чемý?) учителю (öğretmene)
-i hali (когó? что?) учителя (öğretmeni) yalın hal/-in hali
ile hali (кем? чем?) учителем (öğretmen ile) +ем/+ём
-de hali (о ком? о чём?) об учителе (öğretmen hakkında)


HALLER

CANLI VARLIK İSMİ

TAKI

yalın hal (кто? что?) огóнь (ateş)
-in hali (когó? чегó?) огня (ateşin)
-e hali (комý? чемý?) огню (ateşe)
-i hali (когó? что?) огóнь (ateşi) yalın hal/-in hali
ile hali (кем? чем?) огнём (ateş ile) +ем/+ём
-de hali (о ком? о чём?) об огнé (ateş hakkında)


HALLER

CANLI VARLIK İSMİ

yalın hal (кто? что?) герóй (kahraman)
-in hali (когó? чегó?) герóя (kahramanın)
-e hali (комý? чемý?) герóю (kahramana)
-i hali (когó? что?) герóя (kahramanı)
ile hali (кем? чем?) герóем (kahraman ile)
-de hali (о ком? о чём?) о герóе (kahraman hakkında)


HALLER

CANSIZ VARLIK İSMİ

yalın hal (кто? что?) музéй (müze)
-in hali (когó? чегó?) музéя (müzenin)
-e hali (комý? чемý?) музéю (müzeye)
-i hali (когó? что?) музéй (müzeyi)
ile hali (кем? чем?) музéем (müze ile)
-de hali (о ком? о чём?) о музéе (müze hakkında)

Şimdi de bu isimlerin ÇOĞUL çekimlerini görelim.

HALLER

ÇOĞUL ISIM

TAKI

yalın hal (кто? что?) учителя огни -я/-и
-in hali (когó? чегó?) учителéй огнéй +ей
-e hali (комý? чемý?) учителям огням +ям
-i hali (когó? что?) учителéй огни yalın hal/-in hali
ile hali (кем? чем?) учителями огнями +ями
-de hali (о ком? о чём?) об учителях об огнях +ях


HALLER

ÇOĞUL İSİM

TAKI

yalın hal (кто? что?) герóи музéи
-in hali (когó? чегó?) герóев музéев +ев
-e hali (комý? чемý?) герóям музéям +ям
-i hali (когó? что?) герóев музéи yalın hal/-in hali
ile hali (кем? чем?) герóями музéями +ями
-de hali (о ком? о чём?) о герóях о музéях +ях

Canlı insan ve hayvan adlarının tekil de olduğu gibi -i hali çoğul çekimlerinin de -in hali ile aynı olduğunu, aynı şekilde cansız nesne ve bitki isimlerinin -i hali çoğul çekimlerinin de yalın hal şekli ile aynı olduğunu akıldan çıkarmamak gerekir.

-in hali учителéй герóев yalın hal огни музéи
-i hali учителéй герóев -i hali огни музéи

B. Sonu -е, -ё ve ile biten NÖTR CİNS isimlerin de BİRİNCİ TİP eklerle çekildi-
ğini belirtmiştik. Sözcüklerin sonundaki bu sesli harfler atıldıktan sonra geriye kalan kökün sonundaki harfin yumuşak ya da sert oluşuna bağlı olarak ERİL isimler gibi çekilir.

HALLER

İLE BİTEN İSİM

TAKI

yalın hal (кто? что?) лицó (yüz)
-in hali (когó? чегó?) лицá (yüzün)
-e hali (комý? чемý?) лицý (yüze)
-i hali (когó? что?) лицó (yüzü) -о (yalın hal)
ile hali (кем? чем?) лицóм (yüz ile) +ом
-de hali (о ком? о чём?) о лицé (yüz hakkında)


HALLER

İLE BİTEN İSİM

TAKI

yalın hal (кто? что?) ружьё (silah)
-in hali (когó? чегó?) ружья (silahın)
-e hali (комý? чемý?) ружью (silaha)
-i hali (когó? что?) ружье (silahı) -ё (yalın hal)
ile hali (кем? чем?) ружьем (silah ile) +ом
-de hali (о ком? о чём?) о ружье (silah hakkında)


HALLER

İLE BİTEN İSİM

TAKI

yalın hal (кто? что?) мóре (deniz)
-in hali (когó? чегó?) мóря (denizin)
-e hali (комý? чемý?) мoрю (denize)
-i hali (когó? что?) мóре (denizi) -е (yalın hal)
ile hali (кем? чем?) мóрем (deniz ile) +ем
-de hali (о ком? о чём?) о мóре (deniz hakkında)

Sonu vurgulu -о (ó) ile biten NÖTR CİNS isimlerin ile hali takısı –ом ile ancak vurgusu diğer hecelerinde bulunan sözcüklerde ise ile hali takısı –ем şeklinde olur.
окнó – окнóм (pencere – pencere ile)
кольцó – кольцóм (yüzük – yüzük ile)
звенó – звенóм (halka – halka ile)
зернó – зернóм (tohum – tohum ile)
училищеучилищем (meslek okulu – meslek okulu ile)
сéрдцесéрдцем (kalp – kalp ile)
пáстбищепáстбищем (otlak – otlak ile)
копьёкопьём (mızrak – mızrak ile)

Örnek olarak verdiğimiz NÖTR CİNS isimlerin şimdi ÇOĞUL çekimlerini görelim.

yalın hal (кто? что?) лица (yüzler)
-in hali (когó? чегó?) лиц (yüzlerin) +-
-e hali (комý? чемý?) лицам (yüzlere) +ам
-i hali (когó? что?) лица (yüzleri) -а (yalın hal)
ile hali (кем? чем?) лицами (yüzler ile) +ами
-de hali (о ком? о чём?) о лицах (yüzler hakkında) +ах


yalın hal (кто? что?) рýжья моря
-in hali (когó? чегó?) рýжей морéй +ей
-e hali (комý? чемý?) рýжьям морям +ям
-i hali (когó? что?) рýжья моря -я (yalın hal)
ile hali (кем? чем?) ружьями морями +ями
-de hali (о ком? о чём?) о рýжьях о морях +ях

C. Sonu ий ile biten ERİL ve sonu ие ile biten NÖTR CİNS isimlerin hal takıları.

HALLER

ИЙ/ИЕ İLE BİTEN İSİMLER

TAKILAR

yalın hal (кто? что?) санатóрий здáние -й/-е
-in hali (когó? чегó?) санатóрия здáния
-e hali (комý? чемý?) санатóрию здáнию
-i hali (когó? что?) санатóрий здáние -й/-е (yalın hal)
ile hali (кем? чем?) санатóрием здáнием +ем
-de hali (о ком? о чём?) о санатóрии о здáнии


HALLER

ИЙ İLE BİTEN ERKEK İSİMLERİ

TAKI

yalın hal (кто? что?) Василий Юрий
-in hali (когó? чегó?) Василия Юрия
-e hali (комý? чемý?) Василию Юрию
-i hali (когó? что?) Василия Юрия -й (yalın hal)
ile hali (кем? чем?) Василием Юрием +ем
-de hali (о ком? о чём?) о Василии о Юрии

Bu tip isimlerde de canlı ve cansız ismi olmasına bağlı olarak farklılıklar var. Dikkat çeken diğer bir özellik de -de hali çekim ekinim +е değil +и tipi olmasıdır.
о санатóрии (dinlenme evi hakkında)
о здáнии (bina hakkında)
о Василии
о Юрии
-İN HALİ’NDE BAZI İSİMLERİN –У (-Ю) TAKISI ALMASI
1. Bazı ERİL CİNS isimlerle bir şeyin veya bir maddenin bir kısmı söz konusu olduğunda isimler sonuna -у (-ю) takısını alırlar.

чáшка чáю bir fincan çay
стакáн чáю bir bardak çay
кусóк сыру bir parça peynir
килогрáмм сáхару bir kilogram şeker
килогрáмм пескý bir kilogram kum
купить сáхару şeker satın almak
купить мёду bal satın almak
купить шёлку ipek kumaşını satın almak
выпить чáю çay içmek
попрóбовать мёду balın tadına bakmak

2. Bir yer bildiren isimler у (-ю) takısıyla kullanılır. Genellikle из ve до edatlardan sonra kullanılır.

из дóму evden
до дóму eve
из лéсу ormandan
до лéсу ormana
выйти из лéсу ormandan çıkmak
идти до дóму eve gitmek
добрáться до дóму eve ulaşmak

3. Zaman bildirildiğinde isimler sonuna у (-ю) takısını alırlar. До, с ve óколо ile kullanılır.

до дóму eve kadar
с чáсу birden itibaren
до чáсу bire kadar
óколо чáсу yaklaşık bir saat, bir saat gibi
ждать с чáсу birden itibaren beklemek
гулять óколо чáсу yaklaşık bir saat dolaşmak

4. Bir eylemin sebebini bildirirken у (-ю) takısı kullanılır. С (со) edatı ile kullanılır.

с испýгу, со стрáху korkudan
с перепýгу korkarak
побелéть со стрáху korkudan yüzü bembeyaz olmak
заболéть с перепýгу korkudan hastalanmak

5. Bazı özel durumlarda da belli edatlarla у (-ю) takısı kullanılır.

упустить из виду dikkate almamak
óт рoду не видеть hiç tanımamak
бéз тoлку anlamı yok, gereği yok
ни рáзу не прийти hiç gelmemek

-DE HALİ’NDE BAZI İSİMLERİN У (-Ю) TAKISI ALMASI
В ve на edatı ile bazı ERİL CİNS isimler у (-ю) takısı alırlar.

в садý (сад) bahçede
Кóшки игрáют в садý. Kediler bahçede oynuyorlar


в шкафý (шкаф) dolapta
Мои костюмы висят в шкафý. Benim elbiselerim dolapta asılı duruyorlar.


на мостý (мост) köprüde, köprü üstünde
Машины стоят на мостý. Araçlar köprü üstünde duruyorlar.


на берегý (бéрег) sahilde
на берегý мóря deniz kıyısında
Наш дом нахóдится на берегý мóря. Bizim evimiz deniz kıyısında bulunmaktadır.


на краю (край) kenarda, tam uçta
Нóвый журнáл лежит на краю дивáна. Yeni dergi divanın tam kenarında duruyor


на лугý (луг) çayırda, merada
Корóвы гуляют на лугý. İnekler merada dolaşıyorlar.


на лбу (лoб) alında, başın ön kısmında
У негó на лбу был бéлый платóк. Onun alnında beyaz bir mendil vardı.

Ayrıca год ve час sözcükleri de aşağıdaki durumlarda у takısı alırlar.

в кaкóм годý? hangi yılda?
В кaкóм годó ты поступил в инститýт? Enstitüye hangi yılda girdin?
в котóром часý? hangi saatte?
– В котóром часý вы пошли в шкóлу? Hangi saatte okula gittiniz?
В пéрвом часý. – Saat 12’den sonra.
В кокóм годý вы родились? – Hangi yılda doğdunuz?
– Я родился в 1967 годý. – Ben 1967 yılında doğdum.
– В котóром часý дéти пришли домóй? – Çocuklar saat kaçta eve geldiler?
– Они пришли домóй в пятом часý. – Onlar saat beşte geldiler.

Sonunda -у (-ю) takısını alan ERİL CİNS isimleri çoğunlukla tek heceli isimlerdir.
Aşağıdaki tabloda -İN HALİ’nde -у (-ю) son takısı olarak alan en çok kullanılan isimler verilmektedir.

В

НА

бор (çam ormanı)
бой (muharebe)
бред (sayıklama)
быт (ev hayatı)
глаз (göz)
год (yıl)
долг (borç)
дым (duman)
жар (ateş)
край (memleket)
круг (daire, halka)
лоб (alın)
лес (orman)
лёд (buz)
мёд (bal)
мех (kürk)
мозг (beyin)
мох (yosun)
нос (burun)
плен (esaret)
полк (alay)
порт (liman)
пруд (küçük göl)
пух (tüy)
ров (hendek)
род (sülale)
рот (ağız)
ряд (sıra)
сад (bahçe)
снег (kar)
сок (meyve suyu)
строй (sıra, düzen)
тыл (geri, arka)
угол (köşe)
ход (yürüme)
цвет (çiçeklenme)
шкаф (dolap)
Крым (Kırım)
в борý
в бою
в бредý
в бытý
в глазý
в годý
в долгý
в дымý
в жарý
в краю
в кругý
во лбу
в лесý
во льдy
в медý
в мехý
в мозгý
во мху
в носý
в пленý
в полкý
в портý
в прудý
в пухý
во рву
в родý
во рту
в рядý
в садý
в снегý
в сокý
в строю
в тылý
в углý
в ходý
в цветý
в шкафý
в Крымý
бéрег (sahil)
бок (böğür, yan)
борт (borda)
вал (şaft)
век (yüzyıl)
воз (kargo)

край (kenar)
круг (daire, halka)
лоб (alın)
луг (çayır)
лёд (buz)
мёд (bal)
мех (kürk)
мост (köprü)
мох (yosun)
мыс (burun, çıkıntı)
нос (burun)
плот (feribot)
пол (yer, döşeme)
пост (karakol)
пруд (küçük göl)

род (sülale)

снег (kar)
сок (dal)

угол (köşe)

шкаф (dolap)
Дон (Don nehri)

на берегý
на бокý
на бортý
на волý
на векý
на возý

на краю
на кругý
на лбу
на лугý
на льду
на медý
на мехý
на мостý
на мху
на мысý
на носý
на плотý
на полý
на постý
на прудý

на родý

на снегý
на сокý

на углý

на шкафý
на Донý

2. Ikinci Tip Çekim (Второй Вид Склонения)
DİŞİL CİNS isimlerde sonu а, –я ile bitenler bu tip eklerle çekilirler. Bu iki harf atıldıktan sonra geriye kalan kökün son harflerinin sert ya da yumuşak olmasına bağlı olarak iki grup çekim eki mevcuttur.
A. Sonu sert sessiz ile biten DİŞİL isimlerin çekilmesi.
странá (ülke)
ценá (fiyat)
кнáга (kitap)
рýчка (kalem)

yalın hal (кто? что?) странá ценá
-in hali (когó? чегó?) стрaны цены
-e hali (комý? чемý?) странé ценé
-i hali (когó? что?) странý ценý
ile hali (кем? чем?) странóй ценóй +ой
-de hali (о ком? о чём?) о странé о ценé


yalın hal (кто? что?) книга рýчка
-in hali (когó? чегó?) книги рýчки
-e hali (комý? чемý?) книге рýчке
-i hali (когó? что?) книгу рýчку
ile hali (кем? чем?) книгой рýчкой +ой
-de hali (о ком? о чём?) о книге о рýчке

а atıldıktan sonra geriye kalan kökün sonunda г, к, х harflerinden birisi olursa -in hali de +ы yerine +и gelir.
дéвочка (kız)
старýха (ihtiyar kadın)
студéнтка (kız öğrenci)
рукá (el)
ногá (bacak, ayak)
мýха (sinek)

yalın hal (кто? что?) дéвочка ногá мýха
-in hali (когó? чегó?) дéвочки ноги мýхи

Ayrıca sonu ya da ile biten ERİL CİNS canlıların ismi olan sözcükler de İKİNCİ TİP çekim ekleriyle çekilirler. Yani ERİL isim olmalarına rağmen DİŞİL isimler gibi çekilirler.
мужчина (erkek)
пáпа (baba)
дéдушка (dede)
старшина (baş çavuş)
юноша (delikanlı)
дядя (dayı, amca)

yalın hal (кто? что?) мужчина дядя
-in hali (когó? чегó?) мужчины дяди
-e hali (комý? чемý?) мужчине дяде
-i hali (когó? что?) мужчину дядю
ile hali (кем? чем?) мужчиной дядей
-de hali (о ком? о чём?) о мужчине о дяде

Sonu sert sessiz ile biten DİŞİL isimlerin ÇOĞUL çekimleri.

yalın hal (кто? что?) стрáны цéны
-in hali (когó? чегó?) стран цен +-
-e hali (комý? чемý?) стрáнам цéнам +ам
-i hali (когó? что?) стрáны цéны
ile hali (кем? чем?) стрáнами цéнами +ами
-de hali (о ком? о чём?) о стрáнах о цéнах +ах


yalın hal (кто? что?) книги рýчки
-in hali (кого? чего?) книг рýчек +-
-e hali (кому? Чему?) книгам рýчкам +ам
-i hali (кого? что?) книги рýчки
ile hali (кем? чем?) книгами рýчками +ами
-de hali (о ком? о чём?) о книгах о рýчках +ах


Şimdiye kadar yapılan ÇOĞUL isim çekimlerinde, dikkat edilirse, fazlaca bir zorluk yoktur. Hallerden üç tanesinin ikişer adet çoğul takısı bulunmaktadır.

-e hali (комý? чемý?) +ам (sert takılılar için)
+ям (yumuşak takılılar için)
ile hali (кем? чем?) +ами (sert takılılar için)
+ями (yumuşak takılılar için)
-de hali (о ком? о чём?) +ах (sert takılılar için)
+ях (yumuşak takılılar için)

B. Sonu yumuşak sessiz ile biten DİŞİL isimlerin çekilmesi.
Мария
Тáня
статья (makale)
дерéвня (köy)
линия (hat)
стáнция (istasyon)

yalın hal (кто? что?) статья дерéвня
-in hali (когó? чегó?) статьи дерéвни
-e hali (комý? чемý?) статьé дерéвне
-i hali (когó? что?) статью дерéвню
ile hali (кем? чем?) статьёй дерéвней +ей/+ёй
-de hali (о ком? о чём?) о статьé о дерéвне


yalın hal (кто? что?) линия стáнция
-in hali (когó? чегó?) линии стáнции
-e hali (комý? чемý?) линии стáнции
-i hali (когó? что?) линию стáнцию
ile hali (кем? чем?) линией стáнцией +ей
-de hali (о ком? о чём?) о линии о стáнции

Sonu -ия ile biten DİŞİL CİNS isimlerde -İN, -E ve -DE HALLER’inde ortak takısı olmaktadır.
Aynı isimlerin ÇOĞUL çekimlerini yapalım.

yalın hal (кто? что?) статьи дерéвни
-in hali (когó? чегó?) статéй деревéнь +ей/+ень
-e hali (комý? чемý?) статьям деревням +ям
-i hali (когó? что?) статьи дерéвни
ile hali (кем? чем?) статьями деревнями +ями
-de hali (о ком? о чём?) о статьях о деревнях +ях


yalın hal (кто? что?) линии стáнции
-in hali (когó? чегó?) линий стáнций
-e hali (комý? чемý?) линиям стáнциям +ям
-i hali (когó? что?) линии стáнции
ile hali (кем? чем?) линиями стáнциями +ями
-de hali (о ком? о чём?) о линиях о стáнциях +ях

Sonu ile biten isimlerin bu harf atıldıktan sonra geriye kalan kökünde ч, ж, ш, щ ya da ц harflerinden birisi bulunuyor ise ile hali vurgulu takı -óй (-óю) vurgusuz takı
-ей (-ею) olur.
свечá – свечóй (mum – mum ile)
тýчатýчей (bulut – bulut ile)
птицаптицей (kuş – kuş ile)
лýжалýжей (su birikimi – su birikimi ile)
чáщачáщей (orman – orman ile)
чáшачáшей (fincan – fincan ile)

3. Üçüncü Tip Çekim (Третий Вид Склонения)
Bu tip çekim ь ile biten DİŞİL isimler içindir.
мысль (fikir)
жизнь (hayat)
ночь (gece)
мышь (fare)
ладóнь (avuç)
степь (step)

yalın hal мысль жизнь ночь мышь ладóнь степь ь
-in hali мысли жизни нóчи мыши ладóни стéпи +и
-e hali мысли жизни нóчи мыши ладóни стéпи +и
-i hali мысль жизнь ночь мышь ладóнь степь ь
ile hali мыслью жизнью нóчью мышью ладóнью стéпью +ю
-de hali о мысли о жизни о нóчи о мыши о ладóни о стéпи +и

ь ile biten DİŞİL isimler -i hali tekilde herhangi bir takı almazlar.
Он прóжил всю жизнь здесь. O bütün ömrünü burada geçirdi.
Охóтник не любил степь. Avcı stepi sevmiyordu.
У этого писáтеля я вижу Ben bu yazarda çağdaş bir
совремéнную мысль. düşünce görüyorum.
Я получил пóмощь от отцá. Babamdan yardım aldım.

İLE HALİ’nde üzerine eklenmekte ve +ью şeklinde, bu takı meydana gelmektedir.
жизнь – жизнью
степь – стéпью
кровькрóвью
рожь – рóжью

-İN, -E ve İLE HALLER’inin çekimi aynıdır.

-in hali (когó? чегó?) степь – стéпи ночь – нóчи жизнь – жизни
-e hali (комý? чемý?) степь – стéпи ночь – нóчи жизнь – жизни
ile hali (кем? чем?) степь – стéпи ночь – нóчи жизнь – жизни

Bu tip isimlerden bir kısmı, в ve на edatı ile yer bildirirken vurguyu son takıya alır, normal hal çekimlerinde ise vurgu sözcüğün kökündedir.

yalın hal (кто? что?) степь ночь кровь
-de hali (в ком? в чём?) степи ночи крови

Лóшади жили в степи. Atlar steplerde yaşıyorlardı.
Азербайджáн богáт нéфтью. Azerbaycan petrol yönünden zengindir.
Они добывáют нефть во мнóгих Onlar Hazar Denizi’nin birçok yerinden
местáх Каспийского мóря. petrol elde ediyorlar.
Все рабóчие были на Крáсной Bayram sırasında bütün işçiler Kızıl
плóщади во врéмя прáздника. Meydan’da idiler.

ÜÇÜNCÜ TİP çekim grubuna dahil isimlerin ÇOĞUL çekimleri.

yalın hal (кто? что?) мысли жизни нóчи мыши
-in hali (когó? чегó?) мыслей жизней ночéй мышéй
-e hali (комý? чемý?) мыслям жизням ночáм мышáм
-i hali (когó? что?) мысли жизни нóчи мыши
ile hali (кем? чем?) мыслями жизнями ночáми мышáми
-de hali (о ком? о чём?) о мыслях о жизнях о ночáх о мышáх


yalın hal (кто? что?) ладóни стéпи
-in hali (когó? чегó?) ладóней степéй +ей
-e hali (комý? чемý?) ладóням степям +ям
-i hali (когó? что?) ладóни стéпи
ile hali (кем? чем?) ладóнями степями +ями
-de hali (о ком? о чём?) о ладóнях о степях +ях


Sözcük Türleri

Rusça Sözcük Öğeleri – Части Речи
Rusçada on değişik dilbilgisi öğesi vardır.  Rusça sözcüklerin her biri bu on öğeden birine aittir.  Ancak, değişik anlam ve kullanışı olan bir sözcük bu öğelerden birden fazlasına girebilir.  Bu bakımdan, önden ve sondan eklemeli çekimli bir dil olan Rusçada birçok sözcük için on gruptan yalnızca şu gruba aittir demek mümkün değildir.  Ancak anlam ve biçim olarak kullanılışına bakarak hangi gruba bağlı olduğunu söylenebilir.  Aynı sözcük başka bir anlamda kullanışıyla diğer bir grup içinde yer alabilir.

Örneğin:
Русский [russkiy] (Rus, Rus erkeği, Kırmızı)
Bu sözcüğün hem isim hem de sıfat olarak kullanıldığını görülür.  Rusça eklerle türetilen çekimli ve hecelerde değişken vurgu yapısına sahip olduğundan yazılışı aynı, yani aynı harflerle yazılan bazı sözcükler farklı anlamlara da gelmektedir.

Örneğin:
стоит
(staAt): o ayakta duruyor
стóит (stóit): eder, değer
ужé (ujé): artık
уже (újı): daha dar

Bu sözcüklerin yazılışı aynı olduğu halde, vurgunun değişik heceye düşmesi nedeniyle farklı anlamlara gelmektedirler.  Birçok sözcük için de durum aynıdır.  Bu bakımdan, bir sözcüğü öğrenirken onun anlamlarını ve bu anlamda hangi grupta olduğunu da öğrenmek gerekir.

Sözünü ettiğimiz on adet dilbilgisel öğe şunlardır.  Parantez içinde verilen örnek sözcüklerden bazılarının yukarıda sözünü ettiğimiz gibi birden fazla grup içinde olabileceğini hatırdan çıkartmayınız.

1. İsimler – Имя Существительное (брат, дом, Россия, Лéна)
2. Sifatlar – Имя Прилагательное (нóвый, красивый, хорóший, синий)
3. Sayılar – Имя Числительное (один, три, пéрвый, вторóй, двóе, трóе)
4. Zamirler – Местоимения (я, мы, они, мой, наш, кто)
5. Fiiller – Глагол (говорить, думать, занимáться)
6. Zarflar – Наречие (сегóдня, сюдá. отсIда, красиво, как)
7. Edatlar – Предлог (на, за, по, от, у, мéжду)
8. Bağlaçlar – Союз (а, но, что, кудá, потому что)
9. Anlamsız sözcükler – Частицы (ведь, же, ли, рáзве, бы)
10. Ünlemler – Междометия (ах!, ой!, увы!)

Şahıs Zamirleri

İsmin Halleri

I. tekil şahıs

II. Tekil şahıs

III. Tekil şahıs

I. Çoğul Şahıs

II. Çoğul Şahıs

III. Çoğul Şahıs

Erkek Cins

Dişi Cins

Nötr

YALIN HALİ

я

ты

oнa

oнo

мы

вы

oни

anlamı

ben

sen

o

o

o

biz

siz

onlar

okunuşu

ya

on

ana

ano

ani

-İ HALİ

меня

тебя

его

её

его

нас

вас

их

anlamı

beni

seni

onu

onu

onu

bizi

sizi

onları

okunuşu

minya

tibya

yivo

yiyo

yivo

nas

vas

ih

-İN HALİ

меня

тебя

его

её

его

нас

вас

их

anlamı

benim

senin

onun

onun

onun

bizim

sizin

onların

okunuşu

minya

tibya

yivo

yiyo

yivo

nas

vas

ih

-E HALİ

мне

тебе

ему

ему

нам

вам

им

anlamı

bana

sana

ona

ona

ona

bize

size

onlara

okunuşu

mne

tibe

yemu

yey

yemu

nam

vam

im

ARAÇLI HALİ

мной

тобой

им

ей, ею

им

нами

вами

ими

anlamı

benimle

seninle

onunla

onunla

onunla

bizimle

sizinle

onlarla

okunuşu

mnoy

taboy

im

yey,yeyu

im

nami

vami

imi

EDATLI HALİ

(обо) мне

(о) тебе

(о) нём

(о) ней

(о) нём

(о) нас

(о) вас

(о) них

anlamı

benim (hakkımda)

senin (hakkımda)

onun (hakkında)

onun (hakkında)

onun (hakkında)

bizim (hakkımızda)

sizin (hakkınızda)

onlar (hakkında)

okunuşu

aba mne

o tibe

o nyöm

o ney

o nyöm

o nas

o vas

o nih


Я (ya) – ben
ТЫ (tı) – sen
ОН (on) / ОНА (ana’) / ОНО (ano’) – o
МЫ (mı) – biz
ВЫ (vı) – siz
ОНИ (ani’) – onlar

3.şahış tekilde 3 biçim var:
ОН (on)” eril için,
ОНА (ana’) ” dişil için,
ОНО (ano’) ” nötr cins için.
Diğer kişi zamirleri hem kadına hem de erkeğe karşı kullanılabilir. “ВЫ (siz)” zamiri ayni zamanda birkaç insan için de, bir insan için de karşı kullanılıyor (türkçede olduğu gibi kibar konuşurken).

Şahıs Zamirlerine Örnek Cümleler:

BEN – Я
Я русский.
ya russkiy
Ben Rus’um. (erkek cinsi)
Я турок.
ya turok
Ben Türküm. (erkek cinsi)
Я говорю по-русски.
ya gavaryu pa russki
Rusça konuşuyorum.
Я холост.
ya holost
Bekarım. (erkek cinsi)
Я устал.
ya ustal
Yoruldum. (erkek cinsi)
Я устала.
ya ustala
Yoruldum. (dişi cins)
Я опоздал.
ya apazdal
Geç kaldım. (erkek cinsi)
Я опоздала.
ya apazdala
Geç kaldım. (dişi cins)
Я хочу есть.
ya haçu yest
Yemek yemek istiyorum.
Я ищу книгу.
ya işu knigu
Kitap arıyorum.
Я мужчина.
ya muşşina
Ben erkeğim.
Я иду.
ya idu
Gidiyorum.
Я готов.
ya gatov
Ben hazırım. (erkek cinsi)
Я готова
ya gatova
Ben hazırım. (dişi cins)
Я доктор.
ya doktor
Ben doktorum.
Я спешу.
ya spişu
Acelem var.
Я хочу пить.
ya haçu pit
Susadım. (İçmek istiyorum.)
Я живу в Стамбуле.
ya jivu v stambule
İstanbul’da yaşıyorum.
Я женат.
ya jınat
Ben evliyim. (erkek cinsi)

 

SEN – Ты
Ты русский.
tı russkiy
Sen Rus’sun. (erkek cinsi)
Ты турок.
tı turok
Sen Türksün. (erkek cinsi)
Ты говоришь по-русски.
tı gavariş pa russki
Rusça konuşuyorsun.
Ты холост.
tı holost
Bekarsın. (erkek cinsi)
Ты устал.
tı ustal
Yoruldun. (erkek cinsi)
Ты устала.
tı ustala
Yoruldun. (dişi cins)
Ты опоздал.
tı apazdal
Geç kaldın. (erkek cinsi)
Ты опоздала.
tı apazdala
Geç kaldın. (dişi cins)
Ты хочешь есть.
tı hoçeş yest
Yemek yemek istiyorum.
Ты ищешь книгу.
tı işeş knigu
Sen kitap arıyorsun.
Ты мужчина.
tı muşşina
Sen erkeksin.
Ты идешь.
tı idyoş
Gidiyorsun.
Ты готов.
tı gatov
Sen hazırsın. (erkek cinsi)
Ты готова
tı gatova
Sen hazırsın. (dişi cins)
Ты доктор.
tı doktor
Sen doktorsun.
Ты спешишь.
tı spişış
Acelen var.
Ты хочешь пить.
tı hoçiş pit
Susadın. (İçmek istiyorsun.)
Ты живешь в Стамбуле.
tı jivyoş v stambule
İstanbul’da yaşıyorsun.
Ты женат.
tı jınat
Sen evlisin. (erkek cinsi)

 

O (erkek) – Он
Он русский.
on russkiy
O Rus.
Он турок.
on turok
O Türk.
Он говорит по-русски.
on gavarit pa russki
Rusça konuşuyor.
Он холост.
on holost
O bekardır.
Он устал.
on ustal
O yoruldu.
Он опоздал.
on apazdal
Geç kaldı.
Он хочет есть.
on hoçet yest
O yemek istiyor.
Он ищет книгу.
on işet knigu
O kitap arıyor.
Он мужчина.
on muşşina
O erkek.
Он идет.
on idyot
Gidiyor.
Он готов.
on gatov
O hazır.
Он доктор.
on doktor
O doktordur.
Он спешит.
on spişış
Acelesi var.
Он хочет пить.
on hoçit pit
Susadı. (İçmek istiyor.)
Он живет в Стамбуле.
on jivyot v stambule
İstanbul’da yaşıyor.
Он женат.
on jınat
O evlidir.

 

O (dişi cins) – Она
Она русская.
ona russkaya
O Rus.
Она турчанка.
ona turçanka
O Türk.
Она говорит по-русски.
ona gavarit pa russki
Rusça konuşuyor.
Она не замужем.
ona ne zamujam
O bekardır.
Она устала.
ona ustala
O yoruldu.
Она опоздала.
ona apazdala
Geç kaldı.
Она хочет есть.
ona hoçet yest
O yemek istiyor.
Она ищет книгу.
ona işet knigu
O kitap arıyor.
Она женщина.
ona jenşina
O bayandır.
Она идет.
ona idyot
Gidiyor.
Она готова.
ona gatova
O hazır.
Она доктор.
ona doktor
O doktordur.
Она спешит.
ona spişış
Acelesi var.
Она хочет пить.
ona hoçit pit
Susadı. (İçmek istiyor.)
Она живет в Стамбуле.
ona jivyot v stambule
İstanbul’da yaşıyor.
Она замужем.
ona zamujem
O evlidir.

 

O (Nötr cins) – O / Оно
Это яблоко.
eto yablaka
Bu elmadır.
Оно красное.
ano krasnoye
O kırmızıdır.
Оно фрукт.
ano frukt
O meyvadır.
Оно еда.
ano yeda
O yiyecektir.
Оно вкусное.
ano vkusnoye
O lezzetlidir.
Оно свежее.
ano svejaye
O tazedir.
Оно дорогое.
ano daragoye
O pahalıdır.
Оно дешевое.
ano deşyovoye
O ucuzdur.

 

Nötr isimlere bir kaç örnek:
дерево
derivo
ağaç
яйцо
yaytso
yumurta
море
more
deniz

 

BİZ – Мы
Мы говорим по-русски.
mı gavarim pa russki
Biz rusça konuşuyoruz.
Мы устали.
mı ustali
Biz yorulduk.
Мы опоздали.
mı apazdali
Biz geç kaldık.
Мы хотим есть.
mı hatim yest
Biz yemek istiyoruz.
Мы ищем книгу.
mı işem knigu
Biz kitap arıyoruz.
Мы готовы.
mı gatovı
Biz hazırız.
Мы спешим.
mı speşim
Acelemiz var.
Мы хотим пить.
mı hatim pit
Biz içmek istiyoruz. (Susadık)

 

SİZ -Вы
Вы говорите по-русски.
vı gavarite pa russki
Siz rusça konuşuyorsunuz.
Вы устали.
vı ustali
Siz yoruldunuz.
Вы опоздали.
vı apazdali
Siz geç kaldınız.
Вы хотите есть.
vı hatite yest
Siz yemek istiyorsunuz.
Вы ищете книгу.
vı işite knigu
Siz kitap arıyorsunuz.
Вы готовы.
vı gatovı
Siz hazırsınız.
Вы спешите.
vı speşite
Aceleniz var.
Вы хотите пить.
vı hatite pit
Siz içmek istiyorsunuz. (Susadınız)

 

ONLAR – Они
Они говорят по-русски.
ani gavaryat pa russki
Onlar rusça konuşuyorlar.
Они устали.
ani ustali
Onlar yoruldular.
Они опоздали.
ani apazdali
Onlar geç kaldılar.
Они хотят есть.
ani hatyat yest
Onlar yemek istiyorlar.
Они ищут книгу.
ani işut knigu
Onlar kitap arıyorlar.
Они готовы.
ani gatovı
Onlar hazırlar.
Они спешут.
ani speşut
Aceleleri var.
Они хотят пить.
ani hatyat pit
Onlar içmek istiyorlar. (Susadılar)

2. Ders – Rus Harflerini Kavrama

Ayşe Прекрасная песня! Кто её написал?
Prekrásnaya pésn’a! Kto yeyó napisál?
Güzel şarkı! Kim onu yazmış?
Mehmet Поэт Геннадий Шпаликов и композитор Андрей Петров.
Paét Gennady Şpalikov i kampazitar Andrey Petrov.
Şair Gennady Şpalikov ve bestekar Andrey Petrov.
Ayşe А знаешь ли ты имя «Пушкин»?
A znayeş li tı im’a «Puşkin»?
Peki biliyor musun «Puşkin» ismini?
Mehmet Конечно! Пушкин – великий русский поэт. Не знать его стыдно.
Kanéşna! Puşkin – velikiy  russkiy paét. Nye znat’ yegó stıdna.
Tabiî ki! Puşkin büyük rus şairi. Onu bilmemek ayıp.
Ayşe А знаешь ли ты какое-нибудь стихотворение Пушкина?
A znayeş li tı kayoye-nibud stihatvaréniye Puşkina?
Peki biliyor musun Puşkin’in herhangi bir şiirini?
Mehmet Да!
Da!
Evet!
Ayşe Молодец!
Maladéts!
Aferim!
Mehmet Многие его стихотворения также стали песнями.
Mnógiye yegó stihatvaréniya tákje stáli pésn’ami.
Onun birçok şiiri de şarkı oldu.

 

Kelimeler:

Прекрасная
prekrásnaya
güzel
Кто
kto
kim
Её
yeyó
onu
Написал
napisál
yazmış
Поэт
paét
şair
И
i
ve
Композитор
kampazitar
bestekar
Имя
im’a
ad
Великий
velikiy
büyük
Знать
znat’
bilmek
не знать
ne znat’
bilmemek
Его
yegó
onu
Стыдно
stıdna
utandırıcı bir şey
Стихотворение
stihatvaréniye
şiir
Пушкина
Púşkina
Puşkin’in
Многие
mnógiye
çok
Также
tákje
de
Стали
stáli
oldu(lar)
Песнями
pésn’ami
şarkı(lar

 

Ben Özgürüm

Я Свободен

Hадо мною тишина,
Hебо полное дождя.
Дождь проходит сквозь меня,
Hо боли больше нет.
Под холодный шепот звезд
Мы зажгли последний мост,
И все в бездну сорвалось.
Свободным стану я
Ото зла и от добра.
Моя душа была на лезвии ножа.
Я бы мог с тобою быть,
Я бы мог про все забыть,
Я бы мог тебя любить,
Hо это лишь игра.
В шуме ветра за спиной
Я забуду голос твой.
И от той любви земной,
Что нас сжигала в прах,
И я сходил с ума.
В моей душе нет больше места для тебя.

Я свободен, словно птица в небесах.
Я свободен, я забыл, что значит страх.
Я свободен, с диким ветром наравне.
Я свободен, наяву, а не во сне.

Hадо мною тишина,
Hебо полное дождя.
Дождь проходит сквозь меня,
И я свободен вновь.
Я свободен от любви,
От вражды и от молвы,
От предсказанной судьбы
И от земных оков,
Ото зла и от добра…
В моей душе нет больше места для тебя.

Ben Özgürüm

Üzerimde sessizlik,
Yağmur dolu bir sema.
Benim içimden geçer yağmur,
Daha fazla acı yok.
Yıldızların serin fısıltısı altında
Yaktık biz son köprüyü,
Ve her şey yuvarlandı uçuruma.
Özgür olacağım ben
Hem Kötülükten, hem iyilikten.
Bıçak ağzında kalmıştı canım.
Seninle olabilirdim,
Her şeyi unutabilirdim,
Ben seni sevebilirdim,
Ama sadece bir oyun bu.
Arkamdaki rüzgâr sesinde
Unutacağım senin sesini.
Ve bu doludizgin aşktan,
Ne bizi yakıp kül eden,
Ve beni akıldan çıkaran.
Gönlümde daha fazla yer yok sana.

Ben özgürüm,semalarda kuş gibi.
Ben özgürüm, unuttum, korku nedir.
Ben özgürüm, şiddetli rüzgar gibi.
Ben özgürüm, gerçekten, rüyalarımda değil.

Üzerimde sessizlik,
Yağmur dolu bir sema.
Benden geçer yağmur,
Ve ben yine özgürüm.
Ben aşktan özgürüm,
Düşmanlık ve söylentiden,
Kehanet edilen kaderden
Ve hayat zincirlerinden,
Hem kötülükten hem iyilikten …
Gönlümde daha fazla yer yok sana.

Hoşçakal Dostum, Hoşçakal

До свиданья, друг мой, до свиданья.
Милый мой, ты у меня в груди.
Предназначенное расставанье
Обещает встречу впереди.

До свиданья, друг мой, без руки, без слова,
Не грусти и не печаль бровей,
В этой жизни умирать не ново,
Но и жить, конечно, не новей.

Серге́й Алекса́ндрович Есе́нин

 

Hoşçakal, dostum, hoşçakal.
Sevgili dostum, seninle dolu göğsüm
Çok önceden belirlenen bu ayrılık
Buluşmayı vadediyor ilerde bir gün

Hoşçakal, dostum, el sıkışmadan, konuşmadan,
Hüzünlenme ve üzülme, kaşlarını çatma;
Bu yaşamdan ölmek yeni bir şey değil,
Ama yaşam da kuşkusuz yeni değil.

Sergey Aleksandrovich Yesenin